Depozito

Depozito, kiracının kira sözleşmesinden doğabilecek borçlarını (ödenmeyen kira, hasar tazminatı, ortak gider borcu) güvence altına almak amacıyla sözleşme başında kiraya verene verdiği tutar veya kıymetli evraktır. Türk hukukunda güvence bedeli olarak da adlandırılır; dayanağı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.342'dir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında depozito en fazla üç aylık kira bedeli kadar olabilir ve kiraya verene nakit olarak elden teslim edilemez: para ise kiracı adına açılan, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilemeyecek bir vadeli banka hesabına yatırılması; kıymetli evrak ise bir bankaya depo edilmesi zorunludur.

Depozito, kira süresince veya kira sona erdiğinde ortaya çıkabilecek üç tür alacağı güvence altına alır: (1) ödenmemiş kira bedeli, (2) taşınmazda normal kullanım dışı oluşan hasarın tazmini, (3) kiracının ödemekle yükümlü olduğu ortak gider (aidat) ve fatura borçları. Kiraya veren bu alacaklardan birini ileri sürmüyorsa depozitoyu tutma hakkı yoktur; depozito bir cayma bedeli veya kira sözleşmesini feshetme aracı değildir.

İade süreci TBK m.342/3'te ayrıntılı düzenlenmiştir: kira sözleşmesi sona erdikten sonra kiraya verenin, kira ilişkisinden doğan bir dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe geçtiğini üç ay içinde bankaya yazılı olarak bildirmesi gerekir. Kiraya veren bu üç aylık süre içinde bankaya bildirimde bulunmazsa, banka depozitoyu kiracının talebi üzerine iade etmekle yükümlü olur. Diğer bir deyişle depozito, kira sözleşmesi sona erer ermez değil; bu üç aylık bildirim süresi dolduktan sonra ve kiracının bankaya başvurmasıyla iade edilir — kiraya verenler bu süreyi hasar/borç tespiti için, kiracılar ise iade takibi için not almalıdır.

Depozito, teminat kavramının kira sözleşmelerindeki en yaygın biçimidir; teminat daha geniş bir şemsiye terimdir ve kefalet, banka teminat mektubu gibi başka güvence araçlarını da kapsar (bkz. Teminat sözlük sayfası). Peşinat ise depozitodan tamamen farklı bir kavramdır: depozito, kira sona erdiğinde iade edilmesi gereken bir güvencedir; peşinat ise önceden ödenen ve ilgili ayların kirasına mahsup edilerek harcanan bir ödemedir — iade edilmez ve TBK m.342'nin üç aylık üst sınırına da tabi değildir (bkz. Peşinat sözlük sayfası).