Peşinat

Peşinat, kiracının ileride vadesi gelecek bir veya birden fazla ayın kira bedelini, kira süresinin başında toptan ödemesidir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.314 uyarınca kira bedeli, aksi kararlaştırılmadıkça her ayın sonunda ödenir; ancak taraflar sözleşmeyle bu kuralın tersini kararlaştırabilir ve Türkiye'de kira piyasasında en yaygın uygulama, kiranın peşin — ay başında veya birden fazla ayın toptan ödenmesi şeklinde — tahsil edilmesidir.

Peşinat, depozito (güvence bedeli) ile sıkça karıştırılır, ancak ikisi tamamen farklı hukuki niteliktedir. Depozito bir güvencedir: kiraya verenin olası hasar veya ödenmeyen borç alacaklarını karşılamak için ayrılır, kira sorunsuz sona erdiğinde TBK m.342 uyarınca kiracıya iade edilir ve üç aylık kira ile sınırlıdır. Peşinat ise bir ödemedir: ilgili ayın kira borcunu doğrudan söndürür, iade edilmez (o ay için kira zaten ifa edilmiş sayılır) ve herhangi bir aylık üst sınıra tabi değildir — kiraya veren, sözleşme özgürlüğü çerçevesinde altı aylık, yıllık hatta daha uzun süreli peşin kira talep edebilir.

Teminat kavramı açısından bakıldığında peşinat, teminatın hiçbir türüne girmez — çünkü güvence olarak ayrılmış ve geri alınabilir bir tutar değil, harcanmış bir ödemedir. Kira sözleşmesi, peşin ödenen aylar dolmadan karşılıklı olarak sona erdirilirse, henüz vadesi gelmemiş aylara isabet eden kira tutarının kiracıya iade edilmesi genel kabul gören bir ilkedir; sözleşmede aksi yönde açık bir hüküm yoksa kiraya veren bu tutarı kendinde tutamaz.

Kira sözleşmesinde peşinat kararlaştırılıyorsa, tutarının hangi ayların kirasını karşıladığı ve sözleşmenin erken sona ermesi hâlinde kullanılmamış kısmın iade koşulu ayrı bir maddeyle açıkça yazılmalıdır; bu, 'peşin ödedim, artık geri alamam' türü uyuşmazlıkları önler. Peşinat, depozito veya teminat maddesiyle karıştırılmamalı — sözleşmede ayrı bir kira ödeme maddesi olarak yer almalıdır.